डमरु-ओंकार नाद * *श्रद्धा आंबर्डेकर यांच्या सादरीकरणाची रसास्वादात्मक समीक्षा
डमरु-ओंकार नाद -
“नादात ब्रह्म असतो...”
हे वचन केवळ तत्त्वज्ञान नाही, तर अनुभूतीतून प्रकटलेलं सत्य आहे. नादातूनच सृष्टीचा
आरंभ होतो आणि त्याच नादातून तिचं विसर्जनही. ज्या नादातून विश्वाचा पहिला श्वास उमटतो,
तो ‘ओंकार’; आणि ज्या नादातून जीवनगतीचा लयबद्ध आरंभ होतो, तो ‘डमरू’. या दोन नादांच्या
गूढ संगमातून जेव्हा स्वर जन्म घेतात, तेव्हा संगीत हे केवळ कलेचं साधन राहत नाही
– ते ध्यान, साधना आणि ब्रह्मानुभूती ठरतं.
अशाच एका अद्वितीय संगीतसाधनेचा अनुभव महाराष्ट्र राज्य भार प्रेषण केंद्र, ऐरोली यांच्या
वतीने महापारेषणच्या वर्धापन दिनानिमित्त सादर करण्यात आलेल्या सादरीकरणातून आला – “डमरु-ओंकार नाद ”
– सहाय्यक अभियंता श्रद्धा आंबर्डेकर यांच्या सादरीकरणातून!
परस्परविरोधी वाटणाऱ्या संगीत आणि अभियांत्रिकी या क्षेत्रांमध्ये
श्रद्धा आंबर्डेकर यांनी साधलेली समरसता त्यांच्या गायनातून स्पष्ट जाणवते. त्यांच्या
स्वरांत सूरांची निर्मळता, भक्तीची गहिवरलेली छाया आणि रागदारीचं गूढ आत्मभान आहे.
त्यांच्या गायनातून नादब्रह्माचं भान लाभतं, स्वरांमधून शिवतत्त्व प्रकट होतं, आणि
तालातून सृष्टीची गती उमटते.
सादरीकरणाची सुरुवात राग तोडीच्या आलापाने झाली – जणू शिवतांडवाच्या
शांत पूर्वरंगाची नांदी. स्वरांची चढती आरोह रचना आणि सौम्य अवरोह लयींमधून त्यांनी
मनाला गहिरं शांत करणारा वातावरणसंग विणला. श्रुतींच्या सूक्ष्म जाणिवेसह त्यांनी स्वर
किती अंशाने, किती भारसहित आणि किती पातळीत गावा, याचा संयत अभ्यास साधला आहे.
राग तोडी – गंभीर, वैराग्यप्रधान, तल्लीनतेचा अनुभव देणारा राग. श्रद्धा
आंबर्डेकर यांनी स्वरांचे प्रभावी सादरीकरण करत रागाचा
गूढभाव अधिक प्रभावी केला. ‘ओंकार’ नादाची गूढता आणि ‘डमरू’च्या लयबद्ध ऊर्जेची विलक्षण
मिसळ त्यांच्या सादरीकरणात स्पष्ट दिसून आली. हे सूर जणू शिवतत्त्वात विलीन होणाऱ्या
तपस्विनीचे स्वरभास्कर वाटले.
“उसके सुर तालों के सुखकारक
झुले पर झूम रहे सरिता सर भुवनत्रय गाजे” या ओळींवर दिलेल्या मुरक्यांनी गाण्याला जणू गती,
लय आणि स्थैर्य यांचा त्रिवेणी संगम दिला. या हरकती केवळ तांत्रिकतेचं नव्हे, तर भावस्पर्शाचं
दर्शन घडवतात – स्वरांचे लहरीकाव्य जणू श्रोत्यांच्या मनात फुलते. शब्दांवर व स्वरांवर
आधारित हरकतींमध्ये त्यांनी संयमित, सुसंस्कारित गायनाची प्रौढ शैली कायम राखली.
त्यांची गायनशैली ही केवळ शिक्षणप्राप्त नाही, तर ध्यानसाधनेतून
उमटलेली वाटते. शब्दोच्चारांची स्पष्टता, स्वरांची शुद्धता आणि विशेषतः “‘सोहम’ हर
डमरू बाजे”, “डमरू ॐकार नाद, परमेसर का प्रसाद” या ओळी उच्चारताना आलेली ध्वनिधारणा
– या सर्वांमुळे गायन अधिक मंत्रमुग्ध होतं. कुठेही आक्रमकता नाही, संगीतातील माजोरी
नाही – फक्त समाधिस्त गती, शांत लय आणि अंतर्मनातून आलेली सहजता आहे.
“डमरु-ओंकार नाद” हे केवळ गाणं नाही – ती एक ध्यानावस्था आहे. डमरू
हे सृष्टीच्या गतीचं प्रतीक, आणि ओंकार हा आदिनादाचं मूर्तस्वरूप. या दोन तत्त्वांची
संगीतातून झालेली एकात्म सादरीकरण म्हणजे श्रद्धा आंबर्डेकर यांचं शिवस्वरूपात विलीन
होणारं कलानिर्मित सर्जन. त्यांचं हे सादरीकरण केवळ ऐकण्याचं नाही – ते अंत:करणात साठवून
ठेवण्यासारखं आहे. कारण...
“‘सोहम’ हर डमरू बाजे –हे सादरीकरण श्रोत्याच्या अंत:करणात नव्याने शिवनाद जागवते.”
✍️ – सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी
'सोहम' हर डमरू बाजे ।
उसके सुर तालों के सुखकारक झुले पर
झूम रहे सरिता सर भुवनत्रय गाजे ॥
डमरू ॐकार नाद, परमेसर का प्रसाद
उसके ही महिमासे गिरीकंदर गाजे ॥
गीत - विद्याधर गोखले
संगीत - पं. राम मराठे
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा