अक्षरमंत्र

  क्षणांची संपत्ती यश कामाचं, पण समाधान मनाचं ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी आपण रोज कामाच्या जाळ्यात इतके हरवतो की, स्वतःच्या अस्तित्वाचा गंध विसरतो. सकाळी उठल्यापासून संध्याकाळपर्यंत धावपळीचा नाश्ता, मिटिंग्सची धाव, प्रोजेक्ट्सच्या आकड्यांमध्ये आपले हृदय हरवून बसते. परंतु, हाच प्रत्येक क्षण आपल्याला विचारायला लावतो— “आयुष्य खरंच इतकंच आहे का?” कामातल्या यशाचं चमकणं तात्पुरतं असतं. ते बाहेरच्या जगात लोकांना भासवू शकतं, पण आतल्या मनाची उब, त्या शांत हसण्याची मिठास, त्या आत्म्याला भिडणाऱ्या संवादाची गोडी, ही सर्व गोष्टी संपन्नतेच्या खऱ्या परिमाणाला आकार देतात. आपण एखाद्या प्रोजेक्टला पूर्ण करताना मिळवलेला समाधानाचा थर थोडा असतो, पण एखाद्या मित्राशी मारलेल्या मनमोकळ्या गप्पा, वडिलांच्या डोळ्यातील आनंद, आईच्या हातातील चहा—यामध्ये जीवनाची खरी संपत्ती दडलेली असते. कधी विचार करा, कामाच्या यशासाठी आपण आपल्या स्वप्नांना, आपल्या मित्रांना, आपल्या मनाच्या गोड आठवणींना का हरवतो? प्रत्येक घडी, प्रत्येक क्षण, जर आपण फक्त कामाच्या काचेआड घालवला तर जीवन फक्त एक यंत्रसारखं चालत राहतं. आणि नंतर, जेव...

मनाला भिडणारं काम…! ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी काम जेव्हा आत्म्याशी जुळतं तेव्हा आयुष्य उत्सव होतं मनुष्याचं आयुष्य म्हणजे केवळ दिवसेंदिवस धावणारी गाडी नव्हे; तर प्रत्येक वळणावर नवं शिकवणारा प्रवास आहे. आणि त्या प्रवासात एक प्रश्न वारंवार छातीत ठोकर मारतो— “आपण खरोखर जगतोय का, की फक्त निभावून नेत आहोत?” बहुतांश वेळा आपण स्वप्नं, आवडी, ध्यास यांना गाडून टाकतो आणि "कुठे काय मिळतंय?" या कोरड्या गणिताच्या तक्त्यावरच आयुष्याची बेरीज-वजाबाकी करतो. मग रोजची सकाळ ही आनंदाचा उत्सव नसून एका तडजोडीचा स्वीकार वाटते.  काम म्हणजे ओझं, चेहेरे म्हणजे कंटाळा, आणि मन म्हणजे जखमी पाखरू. पण जरा विचार करा—जर एखाद्याला आपल्या कामातच समाधान, थरार आणि आत्मिक आनंद मिळाला तर? घामाचा थेंबही त्याला थकवा देणार नाही, तर यशाची गोड चव देईल. त्याच्या हातून उमटणाऱ्या कर्तृत्वाच्या प्रत्येक वीटेतून स्वप्नांचा राजवाडा उभा राहील. मला आठवतो एक परिचित. लहानपणापासून चित्रकलेचा जीवघेणा शौक. पण घरची परिस्थिती आणि समाजाचे टोमणे—“यातून पोट भरतं का?”—यांनी त्याला अभियांत्रिकीच्या रस्त्यावर ढकललं. पैशाचं चाक फिरलं, नो...

  🌿 प्रतीक्षेतलं सौंदर्य 🌿 ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी जीवनाचा प्रवास म्हणजे सतत धावपळ. घाई, अधीरता, उतावळेपणा – हे सगळं आपल्या श्वासात मिसळून गेलेलं. हवं ते लगेच मिळावं, नाहीतर दुसरा मार्ग धरावा – ही आपली सवयच झाली आहे. पण निसर्गाचं घड्याळ वेगळंच असतं. त्याला ना उतावळेपणा, ना घाई. ढग साचायला वेळ लागतो, तेव्हाच पहिला थेंब जमिनीला भेटतो. बी रोपटं होतं, रोप वाढून फळ धारण करतं – या शाश्वत चक्राला शॉर्टकट नसतो. उलट त्याचं लयीत जगणं, हाच खरा जीवनानुभव असतो. धीर धरला की प्रतीक्षा सोन्यासारखी झळाळते. शेतकरी पेरणीपासून कापणीपर्यंतच्या दिवसांची वाट बघतो, आई गर्भातील बाळासाठी नऊ महिने सांभाळून थांबते, साधक तपश्चर्येत वर्षानुवर्षं घालवतो. शेवटी मिळणारा क्षण हा केवळ यशाचा नसतो, तर तो एक अद्भुत चमत्कार ठरतो. ✨ धीर धरला की मन पाण्यासारखं निर्मळ होतं, आणि प्रतीक्षेचं ओझं फुलासारखं हलकं होतं. ✨ धीर ही फक्त थांबण्याची कला नाही; तो विश्वासाचा आधार आहे. जो धीर धरतो, त्याच्या हातात नियती अनपेक्षित वरदान ठेवते. अधीरता त्रास देते, थकवा खिन्न करतो; पण जसं थंड हिवाळ्यानंतर वसंत फुलांचा सडा घालत...

  🌿 हरवलेलं वारं 🌿 ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी "आत येणारा वारा…" आत येणारा वारा अजूनही पूर्वेकडूनच शिरतो, पण त्याच्या झुळुकीत संस्कारांची ऊब नाही उरली. पूर्वी जी हवा मनाला वाकवायची, शिकवायची, ती आता फक्त पडदे हलवते—मनाला नाही. घर श्वास घेतंय अजून… पण जगत नाही. घरं… विटांनी, चुन्याने उभी राहायची, पण त्यांचा कणा असायचा माणसांचा श्वास. आंगणातल्या गाईच्या घंटीच्या आवाजात, धुपाच्या सुगंधात, आणि थकलेल्या पावलांनी दार ठोठावणाऱ्या वडिलांच्या हळुवार हाकेतील नादात… एक वारं फिरायचं. ते वारं नुसतं झुळूक नव्हतं, ते होतं आईच्या उरीचं उबदार आच्छादन, आजोबांच्या मंत्रोच्चारातलं स्थैर्य, आणि बाळाच्या लोरीतला गारवा. आजही ती घरं उभी आहेत, दारं आहेत, खिडक्या आहेत, पण आतून वाहणारं वारं बदललंय. ते आता सजावटीनं भरलेलं, सुगंधीनं झाकलेलं, आवाजांनी भरलेलं असूनही कसं रिकामं आहे! कधी कधी मनाला प्रश्न टोचतो – हे जुनं वारं खरंच हरवलंय का? की आपणच कान बंद केलेत? एकदा एका जुन्या माळ्यावर गेलो, धुळीत झाकलेल्या तांब्याच्या घंगाळातून पाणी प्यायलो, पाणी गार होतं… आणि मातीचा गंध अख...

  🌿 अपूर्णताच पूर्णत्व - रिकाम्या जागांचा प्रवास 🌿 ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी जीवन ही केवळ एक सरळ रेष नाही. ती आहे कोड्यांनी  भरलेली वही, जिथे काही पाने फाटलेली, काही शाईने भरलेली, तर काही अगदी पांढरी, न स्पर्शलेली. आणि ह्याच कोऱ्या पानांमध्ये दडलेले  असतात  खरी रहस्यं. बालपणी रिकाम्या जागा भरा म्हणत आपण उत्तरं शोधायला शिकलो. पण मोठं झाल्यावर आयुष्याच्या वहीत उरलेली रिकामी जागा ही उत्तरासाठी नसतेच. कारण त्या प्रश्नाचं उत्तर पुस्तकात लिहिलेलं नसतं, ते असतं माणसाच्या हृदयात कुठेतरी गाडून ठेवलेलं. आपण पद, पैसा, टाळ्या, गौरव या सगळ्यांनी जागा भरायचा प्रयत्न करतो. पण मनामध्ये एक पोकळी मात्र जिवंत राहते. त्या पोकळीला हवा असतो एक साधा शब्द— “बाबा” , एक निःशब्द मिठी, एक साधा हाताचा थरथरता स्पर्श. कार्यक्षेत्रात सगळं सुरळीत असलं तरी काही खुर्च्या रिकाम्या दिसतात, काही टेबलं धुळीत लपतात, कॅन्टीनमधला हशा विरतो. आणि हीच रिकामी शांतता जणू कानाशी हळूच विचारते— “आमच्या वाक्यांचा शेवट कोण लिहिणार?” थकलेल्या डोळ्यांनी एखादा अभियंता पुटपुटतो— “सगळी गणितं सुटली… पण ही एक ...

  आत्मभ्रम “अपेक्षांचे मृगजळ जितकं रंगतं, तितकं वास्तव अधिक कोरडं ठरतं…” ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी जीवनात आपण किती सहजगत्या स्वतःलाच फसवतो, याची जाणीव बर्‍याचदा होतच नाही. बाहेरून आपण शहाणे, विवेकी आणि अनुभवी वाटतो, पण आतल्या गाभ्यात आपण निरागस बालकासारखे आशांच्या मृगजळाला बळी पडतो. आणि हेच मृगजळ—स्वप्नांचे व्यापार—आपल्या मनाला ढवळून टाकते, डोळे भरून आणते आणि हृदयाला जखम देऊन जातं. आतल्या अपेक्षा आणि आत्मभ्रम आपण अनेकदा एखाद्या व्यक्तीत आपलीच सोय शोधायला लागतो: “तो आहे, म्हणून मी जिंकणार, विजयी होणार… ती माझ्या पाठीशी उभी राहील… त्याच्या पाठिंब्याने माझं हित साधणारच… ” या आशेच्या दोऱ्यांनी आपण स्वतःला घट्ट जखडून घेतो. पण हे सारे आत्मभ्रम आहेत. प्रत्येक माणसाचं जगण वेगळं आहे; त्यांच्या गणितात आपलं हित नाही. ही अवस्था अगदी त्या शेतकऱ्यासारखी आहे, जो पावसावर अवलंबून राहतो, पण नांगरणी, पाणी, खत या मूलभूत जबाबदाऱ्या विसरतो. माणूसही तसाच—इतरांच्या आधारावर सुख उभं करतो, पण आधार ढासळला की सगळं कोसळतं. स्वप्न आणि वास्तविकता खरी शोकांतिका इथेच आहे—आपल्या आनंदाचा नकाशा आपण इतरांच्या खांद्...

 ८८ लाख रुपयांची आशा पंख पसरवायचे होते, पण लोखंडी कडी आली – H1B व्हिसाची किंमत आणि भारतीय तरुणाईच्या अधांतरी स्वप्नांची कहाणी ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी भारतीय तरुणाईसाठी अमेरिकेचा H1B व्हिसा म्हणजे केवळ परदेशी नोकरीचं तिकीट नव्हे, तर जगण्याला नवा अर्थ देणारी सुवर्णसंधी. लहानशा शहरातल्या घरगुती चुलीवरच्या भाकरीच्या वासातून बाहेर पडून, जागतिक मंचावर स्वतःचा ठसा उमटवण्याचं स्वप्न—हेच या व्हिसाच्या कागदोपत्रीत दडलेलं असतं. बापाच्या खरखरीत हातांवर अजूनही बैलजोडीचा वास असतो, तर मुलगी रात्रीचा अंधार गिळून, कोडिंगच्या उजेडात भवितव्य विणत असते. या दोघांसाठी H1B म्हणजे आशेचा किरण, आत्मविश्वासाचं बळ, आणि संपूर्ण कुटुंबाला उजळवणारा दीप. पण आता या स्वप्नांना अमेरिकेने तब्बल एक लाख डॉलरचा दर लावला आहे—म्हणजे सुमारे ८८ लाख रुपये. हा आकडा म्हणजे केवळ पैशांची बेरीज नव्हे, तर अनेक आयुष्यांच्या आकांक्षांवर आखलेली कठोर मर्यादा. कल्पना करा—पुण्यातील ओंकार. दहा वर्षांच्या प्रामाणिक अभ्यासानंतर, इंजिनिअरिंगमध्ये चमक दाखवत त्याने अमेरिकन कंपनीकडून ऑफर लेटर मिळवलं. घरात उत्सव; आईच्या केसांत गजरा, वडिला...

  श्रद्धा, श्राद्ध आणि श्रद्धेय – अंतःकरणाच्या गाभाऱ्यातील त्रिवेणी ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी मानवी जीवन हे फक्त श्वासोच्छ्वासापुरते मर्यादित नाही. प्रत्येक क्षणात भावना असते आणि त्या भावनांचा सर्वोच्च रंग म्हणजे श्रद्धा . ती कोणत्याही बाह्य बंधनावर किंवा नियमावर अवलंबून नसते. मन ज्या क्षणी कोणत्याही व्यक्तीवर, विचारावर किंवा आदर्शावर प्रेमाने, आदराने आणि निखळ विश्वासाने झुकते, त्या क्षणी श्रद्धेचा अंकुर फुटतो. श्रद्धा ही फक्त विश्वास नाही – ती समर्पण, जिव्हाळा आणि अंतःकरणातून उसळणारी उष्ण ऊर्जा आहे. उदा. “आईच्या हातचा घास आणि तिच्या डोळ्यांतील माया – यावर माझी प्रचंड श्रद्धा आहे.” या एका वाक्यात प्रेम, आधार, सुरक्षितता आणि जिव्हाळ्याचा गहिरा भाव दडलेला असतो! हीच श्रद्धा परंपरेच्या रूपाने बाहेर प्रकट होते आणि त्याला म्हणतात श्राद्ध . जे आपल्यासाठी जगले, लढले, शिकवले, प्रेम केले – त्यांच्या स्मृती जपण्याचा, त्यांच्या ऋणाची जाणीव व्यक्त करण्याचा तो क्षण असतो. मृतात्म्याच्या स्मरणार्थ केलेला हा विधी केवळ कर्मकांड नाही; तो कृतज्ञतेचा सन्मान आहे, मनाचा संवाद आहे. उदा. “आज आईचे ...

  (सोड) चिठ्ठी ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी डिस्क्लेमर : हे मनोगत एका व्यक्तीचे नाही. प्रत्येक कार्यालयात, प्रत्येक कंपनीत, प्रत्येक घरात – जिथे मनावर जबाबदाऱ्यांचे ओझे वाढते, जिथे थकवा नि:शब्दपणे आतून कुरतडतो, जिथे शांततेसाठी मन हळूच हाक मारते – तिथल्या असंख्य मनांचे हे शब्द आहेत. वाचताना जर डोळे पाणावले, छातीत कळ आली किंवा न सांगता येणारे शब्द मनात हलले – तर समजा, आपण एकटे नाही. ही सामूहिक वेदनेची भाषा आहे. दिनांक : १३.०९.२०२५ प्रति, माझ्या सहकाऱ्यांना, माझ्या कंपनीला, आणि प्रत्येक थकलेल्या मनाला, सप्रेम नमस्कार, संध्याकाळ होत आली की जशी दिवसाच्या धावपळीने थकलेल्या आकाशावर संधिप्रकाशाची करडी चादर पसरते, तशीच थकलेल्या मनावरही न सांगता येणाऱ्या विचारांची छाया पडते. मी हे पत्र लिहिताना त्याच छायेखाली बसलो आहे – मन जड झाले आहे, आठवणी डोळ्यांत दाटून आल्या आहेत, आणि शब्दांचा ओघ थांबत नाही आहे. ही कंपनी – आपली कार्यभूमी – जणू एक विशाल वटवृक्षच आहे. त्याच्या फांद्यांवर आपण स्वप्ने बांधली, त्याच्या सावलीत काम करत राहिलो, त्याच्या खोडावर हात ठेवून सहकाऱ्यांचे दुःख ऐकले, आनंद शेअर केला. पण...

  काल शेवटी कुत्राही चावला…! ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी माणूस आणि कुत्र्याचं नातं फारच फिल्मी असतं म्हणे! जणू लहानपणापासूनचे दोस्त – जंगलात शिकार, एकमेकांचा पहारा, आणि शेवटी “माणसाचा जिवलग मित्र” असा किताब मिळवणं! पण काल मला कळलं – हे सगळं फक्त टीव्हीवर शोभून दिसतं. प्रत्यक्षात कुत्र्यालाही समाजाचं भान असतं… कोण भोळा आहे, कोणावर प्रयोग करायचा, कोणावर दात दाखवायचा – त्याला क्षणात समजतं! सकाळपासून नशीबच बिघडलं होतं – चहा वेळेवर नाही, मोबाईलचं नेटवर्क गायब, ऑफिसात सुट्टीवर जाण्यापूर्वी  माझा चार्ज कोणी घ्यायला तयार नाही… मन खट्टू! म्हणून रात्री ठरवलं – चला फेरफटका मारू, थोडी हवा घेऊ, थोडं मन शांत करू… जरा स्वतःशी संवाद साधूया. पण समाजात राहून हे कुठे शक्य असतं? रस्त्यावर काय दिसतं? एक कुत्रा! शेपूट इतकं हलवत होता की जणू हेलिकॉप्टरच! डोळे मिचकावत जणू म्हणतोय – “या ना दोस्त! जीवन फार गंभीर झालंय… थोडा रिलॅक्स करा! समाजाने जसं झोडपलंय ना, तसंच मीही झोडपतो!” मी मनात म्हटलं – “वा! आज नशीब उजळलं! थोडं प्रेम मिळेल, थोडं हास्य… आयुष्य छान होईल!” मी एक पाऊल पुढे टाकलं… आणि पुढच्या क्षण...

  विसर्जन ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी दरवर्षी आपण प्रेमानं गणपतीची मूर्ती घरी आणतो, घराचा प्रत्येक कोपरा त्या मूर्तीच्या प्रकाशाने उजळतो. आरतीतून, नैवेद्यातून, हसण्यातून, अश्रूंमधून— आपण त्या मूर्तीत सामावतो,  एकरूप होतो. आणि मग एक दिवस येतो— ज्याला आपण ‘विसर्जन’ म्हणतो. पण विसर्जन म्हणजे शेवट नव्हे, तो तर परतीचा प्रवास आहे— मूळाशी, अनंताशी, आपल्या स्त्रोताशी. जसा समुद्रातील एक थेंब क्षणभर स्वतंत्र भासत असतो, पण पुन्हा समुद्रात विलीन झाल्यावर तो त्याचं अस्तित्व गमावत नाही— तर समुद्राचा एक होतो. तसंच जीवनही आहे— काहीही कायमचं आपल्याकडे राहत नाही. आपण जे वाटतो, तेच खरं ठरतं, बाकी सगळं परत जातं— निःशब्द, शांत, अनंतात. जगणं म्हणजे एक उत्सव— गजर, टाळ्या, दिवे, गर्दीचा झगमगाट. पण शेवटच्या दिवशी घर पुन्हा रिकामं होतं, आणि त्या शांततेतून जाणवतं— की सगळं असूनही आपण शेवटी रिकामेच उरतो. जसा एक कलाकार रंगमंचावर उभा राहतो, प्रेक्षक टाळ्या देतात, दाद देतात. पण पडदा पडतो, दिवे विझतात, गर्दी निघून जाते… कलाकार एकटाच उरतो— आणि तेव्हाच त्याला कळतं की जीवन म्हणजे पडद्याआडचं एक गूढ रिकामेपण. मग...

  🌿 आत्मचिंतन : स्वच्छ हातांचं समाधान 🌿 ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी ही कथा नाही, सत्यवृत्त नाही, हे फक्त अंतःकरणाच्या आरशावर उमटलेलं प्रतिबिंब आहे. पात्रं व प्रसंग साधर्म्याने जवळ वाटले, तरी ते निव्वळ योगायोगाचे सावट समजावे. हा लेखनप्रवास आहे फक्त— स्वच्छतेच्या शोधाचा, प्रामाणिकतेच्या तेजाचा. 🌿 कार्यालयाचा तो दिवस इतर दिवसांसारखाच सुरू झाला. फाइल्सची गर्दी, आकड्यांचा कोलाहल, सही-शिक्क्यांची वर्दळ… जणू काही यांत्रिक हालचालींचा अखंड खेळ. या गोंगाटात मी फक्त एक छोटासा शिल्पकार—कर्तव्याच्या शिळेला योग्य आकार देणारा. त्या दिवशी मी एका मोठ्या एजन्सीचे काम नियमाप्रमाणे पूर्ण केलं. माझ्यासाठी ती एक नेहमीची प्रक्रिया होती, पण एजन्सीच्या प्रतिनिधींच्या डोळ्यांत मात्र दिलासा आणि समाधानाची चमक उमलली होती. ते टेबलापाशी आले—चेहऱ्यावर आदरयुक्त स्मित, मनात कृतज्ञतेची निखळ भावना. आणि मग, अत्यंत सहजतेने त्यांनी एक जाडजूड पाकीट पुढे करायचा प्रयत्न केला. तो क्षण जणू वेळेच्या पायऱ्यांवर थबकून उभा राहिला. त्यांच्या डोळ्यांतल्या भावनेत दोष नव्हता—ती होती फक्त "धन्यवाद" व्यक्त करण्याची सहजशक्य ...

  कार्यालयीन महाभारत : आधुनिक शुक्राचार्य आणि त्यांचे पुराणसखेसोबती ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी कार्यालय ही जागा म्हणजे “काम करण्याचं ठिकाण” असं आपण समजतो. पण खरी ओळख काय? ही जागा म्हणजे काम अडवण्याचं राष्ट्रीय विद्यापीठ! आणि इथले प्राध्यापक कोण? तर तेच— आधुनिक झारीतील शुक्राचार्य! फाईल जर त्यांच्या टेबलावर येऊन बसली, तर तिचा प्रवास “रेल्वे गाडी” नसून “महाभारताचं युद्ध” ठरतो. फाईलमध्ये काही महत्त्वाचं आहे का नाही—याला काही किंमतच नाही. पण स्वल्पविराम उलटा आहे का, सहीतली शाई जास्त आहे का, पानाच्या कोपऱ्याला गोंद पडलाय का— यावर मात्र महासभा रंगते. “काम पूर्ण करायचं” हे या धर्मसंस्थेत अधर्म मानलं जातं. “काम किती वेळ अडवायचं” हाच त्यांचा अनुष्ठान धर्म! आणि हे महाराज एकटेच नाहीत बरं का—त्यांच्या सोबत इतरही “पुराणसखेसोबती” आहेत. 👉 देवयानी – भावनिक फुलझड्या आणि तक्रारींचे बंब सोडण्यात पटाईत. तिचं सूत्र असतं – “मीच बरोबर, बाकी सगळे चुकले!” ईमेल्स, नोटिंग्ज, फोनकॉल्सचा पाऊस पाडून ती वातावरण इतकं गढूळ करते की, खिडकीतली झाडंही कोमेजतात. 👉 कच – वरिष्ठांचा खास पाळीव. त्यांचं ऐकलं म्हणजे आ...

तुटलेल्या पंखांचं उड्डाण… ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी घर म्हणजे चार भिंती नाहीत, वीट–वाळू–सिमेंटचा चौकोन नाही. घर म्हणजे श्वासांचा एक लयबद्ध प्रवाह, विश्वासांच्या विणलेल्या जाळ्याचं आसमंत, आणि भावनांच्या असंख्य धाग्यांनी गुंफलेलं हृदयाचं गाठोडं. प्रत्येक ओसरीवर साठलेली पावलांची चाहूल, प्रत्येक खिडकीतून दिसणारा आठवणींचा क्षितिजावरचा तुकडा, आणि प्रत्येक कोपऱ्यात सांडलेला आनंदाचा किंवा दु:खाचा आवाज—हेच तर घराला जिवंत ठेवतात. मुलं म्हणजे त्या घराच्या अंगणात जपून पेरलेली कळी. आईच्या उबदार मायेच्या पाण्यानं, बापाच्या सावलीसारख्या संरक्षणानं ती कळी वाढते. काट्यांचा भेद तिच्यापर्यंत पोहोचू नये म्हणून कितीतरी झाडं आपण स्वतः काटेरी बनून झेलतो. सूर्याची जाळणारी किरणं तिच्या कोवळ्या पानांवर पडू नयेत म्हणून आपण छत्र बनून उभे राहतो. आणि मग एक दिवस येतो—ती कळी उमलते. उमलणं हा निसर्गाचा नियम असतो; पण ती उमलते आपल्या जपलेल्या बागेत नव्हे, तर परक्या वाटेवर. त्या उमलण्याचा आनंद क्षणभर वाटतो, पण लगेच मनावर एक अज्ञात भेद उमटतो—ही फुलं आता या अंगणाची राहिली नाहीत. पालकत्व म्हणजे एक दीर्घ शिल्पकला आहे. आपण...