अक्षरमंत्र

  मीटिंग की (M) eating? ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, वाळूज बैठकीची सूचना आली की पूर्वी लोक विचारायचे, “विषय काय आहे?” आता विचारतात, “जेवणाची व्यवस्था काय आहे?” या एका प्रश्नात आपल्या बैठकींच्या उत्क्रांतीचा बराच मोठा इतिहास सामावलेला आहे. विषय कितीही गंभीर असो, व्यवस्था चोख हवी. प्रश्न प्रलंबित राहिला तरी चालेल; पण नाश्ता प्रलंबित राहता कामा नये! परवा एका बैठकीच्या तयारीची लगबग सुरू होती. फाईली तयार होत्या. सादरीकरण तयार होते. मागच्या बैठकीत न सुटलेले प्रश्नही नव्या बैठकीत सहभागी होण्यासाठी सज्ज होते. इतक्यात फोन वाजला. “उद्याच्या बैठकीचं सगळं ठरलं ना?” “हो. विषयपत्रिका पाठवली आहे.” “ते ठीक आहे. सकाळी नाश्त्याला काय ठरवलं?” संयोजकाने विषयपत्रिका हळूच बाजूला ठेवली. बैठकीच्या खऱ्या तयारीला आता सुरुवात झाली होती. “पोहे आणि चहा ठेवू म्हणतोय.” पलीकडे क्षणभर शांतता पसरली. जणू संयोजकाने संस्थेच्या भवितव्यावरच घाला घातला होता. “नुसते पोहे? काहीतरी गरम पाहिजे.” पोहे गरमच असणार होते; पण ‘गरम’ हा इथे तापमानाचा विषय नव्हता. तो प्रतिष्ठेचा विषय होता. शेवटी वडा-सांबार ठरले. त्यावर कुणीतरी इ...

करंगळीचा आधार… (एखादं काम मनापासून केलेलं असेल, तर त्यापासून दूर होणं सहज जमत नाही. आपल्या अनुपस्थितीत काही बिघडलं, तर? आपण पकड थोडी सैल केली आणि कुणाचं नुकसान झालं, तर?) ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, वाळूज केंद्राच्या वरच्या मजल्यावरील वर्गात प्रशिक्षण सुरू होतं. व्हाईटबोर्डवर काही रेषा उमटत होत्या. प्रयोगशाळेत एखाद्या उपकरणाभोवती उत्सुक चेहरे जमले होते. ग्रंथालयात पुस्तकाची पानं उलटली जात होती. उपहारगृहाच्या स्वयंपाकघरातून वाफ उठत होती. कार्यालयात कुणीतरी नव्या फाइलवर तारीख लिहीत होतं. सगळं आपल्या जागी होतं. फक्त हे सगळं पेलणारा माणूस आपल्या जागी नीट उभा राहू शकत नव्हता. त्याचे गुडघे वाकले होते. खांद्यांवरचा खडक त्वचेत रुतत होता. कपाळावरून ओघळणारा घाम पुसायलाही हात मोकळा नव्हता. थोडं हलावं म्हटलं, तर वर कुठेतरी एखादं टेबल डळमळेल, कुणाचं काम थांबेल, कुणाची गैरसोय होईल, अशी भीती त्याला वाटत होती. म्हणून तो स्वतःची गैरसोय सांभाळत उभा होता. सुरुवातीला हा भार एवढा नव्हता. एका विभागाकडून एक काम आलं. त्याने केलं. मग दुसरं आलं. तेही केलं. दुसऱ्या विभागानं अडचण सांगितली, तेव्हा त्याने त्याच्याही काम...

  सगळं सांभाळतोय… पण मला सांभाळणार कोण? सगळ्यांना सांभाळणाऱ्या माणसालाही, कधीतरी निश्चिंतपणे टेकण्यासाठी एक खांदा हवा असतो. ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, वाळूज रात्री घराचे दार उघडताना त्याच्या हातात फोन होता. पलीकडून कुणीतरी उद्याच्या कामाबद्दल सांगत होते. त्याने बूट काढले. पिशवी खाली ठेवली. घरातल्या माणसांकडे पाहून हलकेच हसला आणि फोनवर म्हणाला— “हो, काळजी करू नका. मी बघतो.” दिवसभरात कितव्यांदा हे वाक्य म्हटले होते, त्याला आठवत नव्हते. फोन संपला. घरातून विचारणा झाली, “जेवण वाढू?” त्याने मान हलवली. समोर ताट आले. पहिला घास घेतानाच आणखी एक संदेश आला. त्याने उत्तर दिले. मग दुसऱ्या संदेशात एक कागद मागितला होता. पिशवीतून संगणक काढताना तो म्हणाला, “तुम्ही जेवा. मला थोडा वेळ लागेल.” घराला हे वाक्य परिचयाचे झाले होते. ताट त्याच्यासाठी थांबले. माणसेही थांबली. दिवस मात्र त्याला सोडायला तयार नव्हता. त्याच्यावर सगळ्यांचा विश्वास होता. अडचण आली की त्याला फोन करायचा. काम अडले की त्याच्याकडे पाठवायचे. कुणी उपलब्ध नसेल, तर त्याने व्यवस्था करायची. एखादी चूक झाली, तर त्याने सावरायचे. त्याला का...

यशात वाटेकरी… कामात खांदेकरी! ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, वाळूज समारंभ संपला होता. टाळ्यांचा आवाज अजून सभागृहात रेंगाळत होता. मंचावरील दिवे उजळलेले होते. पुष्पगुच्छांच्या रंगांत आणि छायाचित्रांसाठी जमलेल्या चेहऱ्यांत यशाचा आनंद ओसंडत होता. “हे आपल्या सर्वांचे यश आहे!” वाक्य उच्चारले गेले आणि पुन्हा टाळ्या वाजल्या. खरेच, यश सर्वांचे असावे. आनंदाला कुंपण कशासाठी? एखाद्या कामातून चांगले घडले, तर त्याचा अभिमान प्रत्येकाला वाटावा. पण छायाचित्रात सगळ्यांना सामावून घेण्यासाठी थोडे मागे सरकताना, एका माणसाच्या मनात प्रश्न आला— आज माझ्याशेजारी उभे असलेले हे खांदे, कामाच्या वेळी कुठे होते? त्याने प्रश्न बोलून दाखवला नाही. चेहऱ्यावरचे हसू कायम ठेवले. कॅमेरा चमकला. सर्वांचे यश एका चौकटीत बंद झाले. त्या चौकटीबाहेर मात्र अनेक दिवसांचा प्रवास होता. उत्तर न मिळालेले फोन होते. पुन्हा पुन्हा केलेला पाठपुरावा होता. शेवटच्या क्षणी बदललेले नियोजन होते. मिटलेली अडचण आणि लगेच उभी राहिलेली दुसरी अडचण होती. कधी दुपारचे जेवण संध्याकाळी झाले होते. कधी घरी पोहोचल्यानंतरही कार्यालयाचा दिवस संपला नव्हता. घरातून “आता तरी ...