अक्षरमंत्र

  🔌 * "हातांची उणीव… मनाची हाक…" * (400 केव्ही ग्रहण केंद्र, जेजुरी – तीन सहाय्यक अभियंत्यांना दिलेला निरोप) ✍️ लेखन- सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी काही खुर्च्या रिकाम्या होतात… तेव्हा फक्त शरीरं उठतात. पण काही खुर्च्यांतून जातात ‘हात’ – जे न थकता काम करत राहिले… आणि ‘मन’ – जे न बोलता साथ देत राहिलं… आज जेजुरीच्या 400 केव्ही ग्रहण केंद्रातल्या अशाच तीन खुर्च्या, तीन हात, तीन मनं हलली… श्री. आनंद कुलकर्णी, श्री. कृष्णा रेड्डी आणि कु. अंकिता गायकवाड — तीन पिढ्या, तीन शैली, आणि एकच समर्पण! बदली म्हणजे केवळ आदेश नव्हे… कधी कधी ते म्हणजे आपल्या विभागाच्या नसांतून संवेदना हलवून जाणारा स्पंदन असतं… 🧠 आनंद कुलकर्णी – ‘डिस्कनेक्ट झालेलं पुन्हा जोडणारा संयमी तपस्वी’ ‘आनंद’ नावात असला, तरी त्यांच्या कामात होती एक बोलकी शिस्त, समस्यांवर खोल विचार करून शोधलेली सोपी उत्तरं, आणि वागण्यात एक  शांत संयम. मेंटेनन्स-ऑपरेशन्सच्या गडबडीत ते असणं म्हणजे एक शहाणं सावलीचं छत्र… आज ती सावली पुढच्या प्रवासासाठी निघाली आहे… पण तिच्या थंडसावल्यात आपण कित्येकदा निवांत श्वास घेतला होता, हे लक्षात...

  🌟 अखंड परिश्रमांचा दीपस्तंभ 🌟 (आदरणीय नसीर कादरी सरांच्या प्रेरणादायी जीवनप्रवासास समर्पित) ✍️ लेखन – सुनीलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण, जेजुरी काही व्यक्तिमत्त्वं अशी असतात की, त्यांच्या वाटचालीचा मागोवा घेताना शब्दच हरवून बसतात. अशा व्यक्तींच्या कर्तृत्वाने आयुष्याचं खरं अर्थग्रहण घडतं –  आदरणीय  नसीर कादरी सर हे त्यांचंच उदाहरण. सुरुवात साधी – ध्येय मात्र मोठं एक साधं घर, सर्वसामान्य परिस्थिती आणि जबरदस्त जिद्द घेऊन या प्रवासाची सुरुवात झाली. औरंगाबादमधील मौलाना आझाद हायस्कूलमधून शिक्षण घेताना त्यांनी बुद्धिमत्तेचा ठसा उमटवला. पुढे इलेक्ट्रिकल डिप्लोमामध्ये संपूर्ण महाराष्ट्रात सातवा क्रमांक, आणि बी.ई. मध्ये सुवर्णपदकासह प्रथम क्रमांक मिळवत आपली गुणवत्ता अधोरेखित केली. तसेच, GATE परीक्षेत देशपातळीवरील यश हे त्यांच्या मेहनतीचं राष्ट्रीय प्रमाणपत्र ठरलं. उद्योग ते अध्यापन आणि सेवा… बजाज ऑटो आणि टेल्को (आजचं टाटा मोटर्स) सारख्या उद्योगसंस्थांमध्ये निवड, आणि एमआयटी महाविद्यालयात अध्यापन करत ज्ञानदानाचा व्रतधर्म त्यांनी पार पाडला. मात्र, समाजहिता...

Appreciation Letter आणि आयुष्याला सापडलेली दिशा... (आदरणीय नसीर कादरी साहेबांना मनःपूर्वक, कृतज्ञतापूर्वक अर्पण— सुनिलदत्त कुलकर्णी) कधी कधी, माणसाच्या आयुष्यात एक असा क्षण येतो, जो त्याच्या संपूर्ण वाटचालीचं वळणच बदलवतो. एखादं पत्र – केवळ शब्दांचा संच नव्हे, तर आत्मविश्वासाचं नवसंजीवन ठरतं. माझ्या आयुष्यात असाच एक क्षण आला… Project Summit 2023 नंतर मला मिळालेलं नसीर कादरी साहेबांचं Appreciation Letter. तो एक कागदाचा तुकडा नव्हता – तो एक दीपस्तंभ होता. ते शब्दांचं नव्हे तर विश्वासाचं हस्ताक्षर होतं. > "MSETCL Management is impressed with your excellent performance..." या वाक्याने आत्मा स्पर्शून गेला. गर्व नव्हता, पण एक शांत उब होती. जणू पुढे चालत राहण्यासाठी थोपटलेली पाठ होती. > "You have taken all the necessary efforts..." ही ओळ वाचताना समजलं – प्रयत्नांचं मूल्य कुठल्यातरी कोपऱ्यात नोंदवलं जातं. > "We are happy to have you as a part of our organization." या शब्दांनी वाटून गेलं – *मी महापारेषणचा भाग आहे, ही केवळ जबाबदारी नव्हे, तर सन्मान आहे.* ते ...

                     * नावात आदर, वागण्यात आदर्श – श्री. नसीर कादरी साहेब * * एक वसा… एक वाटचाल… एक आदर्श… * कधी कधी शब्द कमी पडतात… आणि भावना त्या पलीकडे जातात — विशेषतः अशा व्यक्तिमत्त्वासाठी लिहायचं असतं, ज्यांनी फक्त कंपनी नाही, तर मनं घडवलेली असतात. * श्री. नसीर कादरी साहेब. * नाव उच्चारताच आठवतं – सडेतोड बोलणं, पण चेहऱ्यावर सौम्य हास्य. नेतृत्वात धाडस, पण मनात माणुसकी. निर्णयात स्पष्टता, पण संवादात समजूत. १९९४ ते २०२५ - ही फक्त कालगणना नाही. ही आहे एक प्रवासगाथा – तांत्रिक काटेकोरतेची, माणूसपणाच्या सखोलतेची, आणि नेतृत्वाच्या तेजस्वी छायेखाली वाढलेल्या कितीतरी मनांची. त्यांचं ऑफिस म्हणजे केवळ कागदांची गती नव्हे – ते होतं एक ‘शिकणं’ शिकवणारं विद्यापीठ. त्यांचा प्रत्येक निर्णय म्हणजे एक धडा… आणि प्रत्येक कृती म्हणजे न बोलता दिलेली शिकवण. वयाच्या पन्नाशीत M.E. पूर्ण करणं – हे त्यांच्या जिद्दीचं नव्हे, तर ‘शिकणं ही भूमिका असते – वयाची नव्हे’ याचं जिवंत उदाहरण! त्यांच्या निर्णयांनी प्रकल्प मार्गी लागले, त्यांच्या शब्दांनी मने जोडली...

  अनुपस्थितीतली उपस्थिती (आदरणीय वसंतराव किशनराव देशमुख गुरुजींच्या ‘आणीबाणीतील’ पत्रावर आधारित ललित चिंतन) कारागृह... एरवी बंधनाचं, बंदिवासाचं, वेदनांचं ठिकाण. पण काही माणसं अशी असतात की, तिथूनसुद्धा विचारांचे दीप उजळत राहतात. जिथे बंद दारं असतात, तिथे ते आशेची खिडकी उघडतात. श्री सिद्धेश्वर विद्यालयाचे मुख्याध्यापक आदरणीय वसंतराव किशनराव देशमुख गुरुजी यांचं २७ ऑगस्ट १९७५ रोजी नाशिक रोडच्या मध्यवर्ती कारागृहातून सहशिक्षकांना लिहिलेलं पत्र... हे केवळ पत्र नव्हे, तर एक विचारदीप आहे – संघभावनेच्या, संस्थात्मक सौंदर्याच्या आणि आत्ममूल्यांच्या प्रकाशाचा.   नेतृत्व : अनुपस्थितीतली उपस्थिती "मी एक प्रमुख असलो तरी प्रत्येक शिक्षक १/४० मुख्याध्यापक आहे." – ही सुरुवातच नेतृत्वाच्या नव्या व्याख्येची पालखी आहे. नेतृत्व म्हणजे अधिकार नव्हे, सामूहिक सहभाग. गुरुजी सांगतात की नेतृत्व हे ‘मी’ नाही, तर ‘आपण’ आहे. " नेता तोच, ज्याच्या अनुपस्थितीत संघाची सावलीही स्थिर राहते."  शाळा – एक सजीव संकल्पना "शाळा म्हणजे जिवंत यंत्र आहे... पायाला काटा टोचला, तर डोळ्यात पाणी येतं." हा...

  अस्मादिकाची शस्त्रसंधी बदलीचे शस्त्र ठेवले खाली बदलीशी केली शस्त्र संधी अडचणींचा करून सामना संधीला करू सुवर्णसंधी प्रकाश गंगे वरून बाहेर पडताना वापरले होते ब्रह्मास्त्र आता कवच नाही, नाही कुंडले फाटले जागोजागी अंगावरचे वस्त्र येणार नाही कृष्ण मदतीला तो तर रासलीलेत मग्न हात पाय गाळून कसं चालेल कसं होऊ द्यायचं प्रत्येक स्वप्न भग्न लढू लढाई निकराची करूया संकटाची गोची आपणच बनू आपला आधार कशाला वाट पाहायची कोणाची वनिसुत दि. १३.०५.२०२५ रसग्रहण ही कविता मन:स्थिती, आत्मबल, संघर्ष आणि स्वावलंबन यांची एक अत्यंत ताकदवान अभिव्यक्ती आहे. चला तिचे टप्प्याटप्प्याने स्पष्टीकरण पाहूया: **१. "बदलीचे शस्त्र ठेवले खाली बदलीशी केली शस्त्र संधी"** > येथे 'बदली' म्हणजेच नोकरीतील किंवा जीवनातील बदल. कवि म्हणतो की, आपण त्या बदलाविरुद्ध लढण्यासाठी 'शस्त्र' (तक्रार, विरोध) उचलणं थांबवलं आहे. उलट, त्याच 'बदली'ला एक 'संधी' मानून तिचा उपयोग 'शस्त्र' म्हणून करायचं ठरवलं आहे. सकारात्मक दृष्टिकोनाचा आरंभ इथे होतो. **२. "अडचणींचा करून सामना संधीला करू सुवर्णसंध...

  काही संहितेचे अर्भक दुर्दैवी असतात, लेखकाच्या गर्भाशयातच अंत पावतात." - प्रशांत निगडे आपली ही ओळ अतिशय अस्वस्थ करणारी, पण तितकीच सत्य आणि सूक्ष्म आहे. काही कथा, कविता, संहितांचे बीज लेखकाच्या मनात अंकुरते — पण त्या पूर्ण वाढत नाहीत. त्या जन्माला यायच्या आधीच मरून जातात. कारणं अनेक असू शकतात: आत्मविश्वासाचा अभाव, सामाजिक/आर्थिक दबाव, योग्य वेळ न मिळणं, आत्मसंतोष किंवा भीती, परिपक्व विचारांची उणीव, किंवा अगदी "कुणासाठी लिहावं?" या प्रश्नाचं उत्तर न सापडणं... ही संकल्पना "क्रिएटिव्ह मिसकॅरिज"सारखी आहे — कल्पना होती, भावना होती, पण लेखणी चालली नाही. ही प्रतिक्रिया दुःखद आहे, पण प्रत्येक लेखकाच्या आयुष्यात क्वचित तरी येते. म्हणूनच हे वाक्य केवळ साहित्यिक नव्हे, तर सर्जनशील वेदनेचं एक हृदयस्पर्शी प्रतीक आहे. जर ते अर्भक वाचवायची जबाबदारी कोणाची असेल, तर ती फक्त लेखकाचीच असते. थोडक्यात — ही ओळ एकाच वेळी कविता आहे, शाप आहे, आणि शिकवणही. ©सुनिलदत्त कुलकर्णी, पुणे

  ज्ञानदिपाची ज्योत: मुक्ततेची कला एक वेळ होती… गुरुकुलात एक साधा, शांत आणि बुद्धिमान विद्यार्थी शिकत होता. ऋषिंकडे तो मन लावून सगळं ऐकायचा, शब्द न शब्द पोटात घ्यायचा, ग्रंथ वाचायचा, श्लोक पाठ करायचा. दिवसेंदिवस त्याचं स्मरणशक्तीचं कौतुक वाढत गेलं. इतर विद्यार्थी विसरत गेले, तो मात्र सगळं मनात साठवत राहिला. दहा वर्षांनी तो गुरुकुलातून बाहेर पडला. ज्ञानाचं गाठोडं त्याच्या डोक्यावर होतं. पण आयुष्याच्या रस्त्यावर उतरल्यानंतर काहीच घडलं नाही. कुठेच तो ज्ञान वापरू शकला नाही, कुठेच लोकांना त्याचं महत्व वाटलं नाही. लोक त्याच्याकडे पाहायचे, ऐकतही, पण संवाद घडायचा नाही… प्रभाव निर्माण होत नसे. एक दिवस तो त्याच्या जुन्या गुरुंना भेटायला गेला. गुरु हसले, म्हणाले, "पुत्रा, तुझं ज्ञान ‘तुझं’च राहिलं… इतरांचं व्हायला हवंच होतं. ज्ञान पाण्यासारखं असतं – वाहत राहिलं तर जीवन देतं, साठवलं तर कुजतं." त्या विद्यार्थ्याला हे उमगायला वेळ लागला. पण जेव्हा त्याने आपलं ज्ञान इतरांमध्ये मुक्तपणे वाटायला सुरुवात केलं – शेतकऱ्यांना सल्ले दिले, गावातल्या मुलांना शिकवायला लागला, उपेक्षितांना नवीन दृष्टिको...

अंधारातून प्रकाशाकडे डोंगरमाथ्यावरून उतरताना सावली फारच जवळची वाटते. वाट हरवली की कोणीतरी हात द्यावा, डोळे भरून सांत्वन द्यावं, असं मन म्हणतं. पण जीवन ही अशी वाट आहे की, इथे प्रत्येक वळणावर माणसाला एकटं पडायचं असतं… स्वतःच्या सावलीचाही विसर पडेल इतकं. शुभम नावाचा तरुण, एका लहानशा गावातून पुण्यात आला होता – शिक्षणासाठी, नोकरीसाठी आणि आयुष्य घडवण्यासाठी. सुरुवातीला नातेवाईक होते, ओळखीचे होते, पण जसजसा वेळ गेला, त्याचं अस्तित्व तिथं बटबटीत होत गेलं. फोनही उचलणं कमी झालं आणि ‘आम्ही आहोत रे’ हे वाक्यही केवळ औपचारिक रहात गेलं. एका आठवड्यात दोन वेळचं जेवण मिळणंही कठीण झालं. कोणी सोबत नव्हतं. पण त्या उपासमारीच्या रात्रीत शुभमने एक गोष्ट ठरवली – "कोणाच्याही सावलीखाली उभं राहायचं नाही… स्वतःची सावली एवढी घडवायची की तीच मला निवारा देईल." पुस्तकांच्या पानांत डोकं घालून अभ्यास सुरू केला. कामं मिळत गेली – अगदी बड्या हॉटेलात डिश वॉशरपासून ते कॉलेजात नाईट लायब्ररी असिस्टंटपर्यंत. साखरझोप विकली, पण स्वप्न नाही. सुट्टीच्या दिवशी पाय थकले तरी डोळ्यांत चमक होती – आपण कुणावरही अवलंबून न राहत...

  "वळणं चुकलेली वाट" ✍️ आयुष्याच्या वाटेवर चालताना, अनेकदा एखादं वळण गृहित धरलेलं असतं… की हेच योग्य आहे, हेच हवं होतं… पण एखाद्या दिवशी ती वाट आपल्याला सांगते — "तू चुकीच्या रस्त्यावर आहेस!" कधी एखादं नातं, कधी एखादी नोकरी, कधी एखादी सवय… कधी कधी तर आपलंच एखादं स्वप्न! पण चुकीचं ठरतं. पण आपल्याला वाटत राहतं — "थोडं पुढे गेलं तर सुधारेल…" आणि आपण अजून खोल जात राहतो… त्या क्षणी 'थांबणं' सोपं नसतं. कारण आपण गुंतलेलो असतो — भावनेने, अपेक्षेने, समाजाच्या मताने. पण जितकं उशीर करतो, तितकी 'परतफेड' अधिक महाग होते — मनाला लागलेली जखम, संधी गमावलेली, आपण हरवलेली माणसं… शेवटी वाट चुकल्याचं पश्चाताप फक्त उरतो… एकदा एका तरुणानं विचारलं, "चुकलंय हे कसं कळतं?" गुरु म्हणाले, "जेव्हा मनात शांतता नाही आणि चेहऱ्यावर खोटं हसू आहे, तेव्हा समजायचं – तू चुकीच्या गाडीत बसलायस!" पण या सगळ्यात एकच दिलासा — तू जिथे थांबतोस, तिथून सुरुवात होऊ शकते. थांबणं म्हणजे पराभव नाही, तर 'शुद्ध आत्मज्ञान' असतं. जेव्हा आपण चुक मान्य...

 डमरु-ओंकार नाद - श्रद्धा आंबर्डेकर यांच्या सादरीकरणाची रसास्वादात्मक समीक्षा “नादात ब्रह्म असतो...” हे वचन केवळ तत्त्वज्ञान नाही, तर अनुभूतीतून प्रकटलेलं सत्य आहे. नादातूनच सृष्टीचा आरंभ होतो आणि त्याच नादातून तिचं विसर्जनही. ज्या नादातून विश्वाचा पहिला श्वास उमटतो, तो ‘ओंकार’; आणि ज्या नादातून जीवनगतीचा लयबद्ध आरंभ होतो, तो ‘डमरू’. या दोन नादांच्या गूढ संगमातून जेव्हा स्वर जन्म घेतात, तेव्हा संगीत हे केवळ कलेचं साधन राहत नाही – ते ध्यान, साधना आणि ब्रह्मानुभूती ठरतं. अशाच एका अद्वितीय संगीतसाधनेचा अनुभव महाराष्ट्र राज्य भार प्रेषण केंद्र, ऐरोली यांच्या वतीने महापारेषणच्या वर्धापन दिनानिमित्त सादर करण्यात आलेल्या  सादरीकरणातून आला – “डमरु-ओंकार नाद ” – सहाय्यक अभियंता श्रद्धा आंबर्डेकर यांच्या सादरीकरणातून! संगीत आणि अभियांत्रिकी – एक सुंदर समन्वय परस्परविरोधी वाटणाऱ्या संगीत आणि अभियांत्रिकी या क्षेत्रांमध्ये श्रद्धा आंबर्डेकर यांनी साधलेली समरसता त्यांच्या गायनातून स्पष्ट जाणवते. त्यांच्या स्वरांत सूरांची निर्मळता, भक्तीची गहिवरलेली छाया आणि रागदारीचं गूढ आत्मभान...

  प्रयत्नाची परिभाषा" ✍️ ललित लेख आपण आपल्या आयुष्यात किती वेळा “परफेक्ट” होण्याचा आटापिटा करतो? अगदी पाव्हण्यांसमोरचा ताट वाढणं असो की ऑफिसमध्ये सादर होणारी प्रेझेंटेशन… एक अदृश्य दबाव सतत आपल्या पाठीवर हात ठेवतो — “हे चुकू नये, हे उत्तमच हवं!” पण गंमत बघा, जीवन आपल्याला परिपूर्णतेपेक्षा प्रामाणिकपणाची परीक्षा घेतं. आणि ती परीक्षा आपण ‘मनापासून’ दिली की, उत्तरात आपल्याला ‘शांती’ मिळते… टाळ्यांचा आवाज नाही, फुलांच्या हारांची गरज नाही. माझ्या ओळखीतील एक गृहिणी — लीला काकू. वय ६० च्या घरात. दिवसभर संसार, घर, आजारपण, आणि तरीही कधी कोणती तक्रार नाही. एकदा मी सहज विचारलं, “काकू, तुम्ही इतकं सगळं करता, थकवा जाणवत नाही का?” त्यावर त्या मंद हसल्या… “बाळ, मी रोज माझ्या परीने सर्वोत्कृष्ट देण्याचा प्रयत्न करते. पण मला हे ही ठाऊक आहे की प्रत्येक वेळेस ते 'योग्य'च असेल असं नाही. जेवणात मीठ जास्त पडलं, तरी मुलगा म्हणतो – ‘आईच्या हातचं आहे ना… झकास!’” त्या दिवशी मला समजलं, आपला ‘सर्वोत्कृष्ट’ प्रयत्न हा अनेकदा परिपूर्णतेपेक्षा अधिक प्रेमळ, अधिक जीवाभावाचा आणि अधिक स्वीकारार्ह असतो. कारण...

  पाऊले चालती… जेजुरीच्या वाटेवर…  ( ललित लेख) आज मंगळवार. दिनांक २४ जून २०२५. सकाळची आठची वेळ. ढगांच्या ओढीने काळवंडलेलं आभाळ, आणि त्या आभाळातून टपटपणाऱ्या सरी — जणू स्वर्गातूनच पडणारा भावनांचा अभिषेक… सासवडच्या परीसरात पावले टाकली आणि विठ्ठलनामाचा गजर कानी पडताच अंतःकरण हलकं झालं. वारीच्या पावलांना कधी गडगडाटी गती असते, कधी शांत सरीसारखी चाल असते. पण तिच्यातली श्रद्धा मात्र नेहमीच झंझावातासारखी असते. आणि मी… त्या झंझावातात, सावध आणि सजग, पावलं टाकत होतो. वारकऱ्यांची गर्दी तर होतीच, पण ऊर्जा मात्र प्रचंड होती. कुणी अभंग गात, कुणी मृदंगावर ठेका धरत, कुणी भर रस्त्यावर नाचत, तर कुणी शांतपणे गजरात तल्लीन होऊन चालत होतं. एकमेकांना ओळखत नव्हतं कुणीच, पण सगळ्यांच्या श्वासात एकच सूर होता — "विठ्ठल… विठ्ठल…" रस्त्याच्या कडेला, ओल्या सडसडीत जागेत उभं राहून खिचडी वाटणाऱ्या हातांनी मला थांबवायचा प्रयत्न केला. पण यावेळी मी ठरवलं होतं – न थांबता, न वळता, न विसावता चालायचं. चालायचं कारण वाट थांबत नव्हती… आणि चालणं थांबलं की वारीचं खरं प्रयोजन हरवतं. चालताना एका माऊलीकडे माझं लक्ष गे...

   "पूर्णत्वाचा दृष्टिकोन"   ललित लेख ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी  एका लहानशा गावात दोन मित्र राहत होते – समीर आणि अमित. दोघंही शेतकरी कुटुंबातून आलेले, शिक्षण पूर्ण करून शहरात स्थायिक झालेले. आयुष्याचं गणित दोघांचंही जवळपास सारखंच – नोकरी, घर, संसार… पण एक मूलभूत फरक होता – जगण्याकडे पाहण्याचा. समीरचा चेहरा नेहमी प्रसन्न असायचा. सकाळचा चहा घेतानाच त्याच्या चेहऱ्यावर समाधानाचं तेज दिसायचं. ऑफिसमध्ये सहकाऱ्यांसोबत हसतखेळत दिवस काढायचा. त्याचं बोलणं असायचं,  "अरे, घर आहे, बायको आहे, दोन छान मुलं आहेत, आरोग्य ठिकठाक आहे… अजून काय हवं?" आणि अमित? तो नेहमी काहीतरी हरवलेलं शोधत असायचा.  "कोणती गाडी घेतोय यार? माझ्या गाडीपेक्षा भारी आहे… ,  माझा मुलगा अभ्यासात लक्ष देत नाही… ,  त्या प्रमोशनमध्ये मला वगळलं, म्हणजे काय उपयोग इतकं काम करून?" आयुष्यात सगळं असूनही काहीतरी 'नसलेलं' त्याच्या दृष्टिकोनातून मोठं दिसायचं. आणि म्हणूनच समाधानाच्या जागी सतत असंतोषाची धग पेटलेली असायची. समीर एकदा सहज म्हणाला,  "आपल्याला जे आहे त्यातून समाधान शोधता आलं, तर आयुष्य खऱ्या ...

  आपली जागा… आपलेपणाच्या वलयात  ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी  कधी कधी वाटतं… आपण खूप मोठं काही गाठायचं म्हणून धावत राहतो… पण धावता धावता आपण जिथे पोहोचतो, तिथं आपली किंमत उरलेलीच नसते. तिथे फक्त आपली "उपयुक्तता" असते. माणूस म्हणून आपल्या अस्तित्वाची, आपल्यातल्या भावनांची, विचारांची, अगदी उपस्थितीचीही जर कुठे कदर होत नसेल, तर ती जागा आपलीच कशी म्हणावी? खूपदा आपण अशा ठिकाणी राहतो, जिथं आपल्याला केवळ सहन केलं जातं – सहन केलं जातं आपल्या चुकांनाही नाही, तर आपल्या शांततेला… आपल्या साधेपणाला… आपल्या ‘असण्या’ला! आणि मग नकळत आपण स्वतःलाच कमी लेखू लागतो. आपण स्वतःच स्वतःच्या अस्तित्वावर प्रश्नचिन्ह उभं करतो, फक्त इतरांचं प्रेम जिंकण्यासाठी… स्वीकार मिळवण्यासाठी… पण सत्य फार सोपं असतं – जिथे तुम्ही 'गरज' म्हणून नसता, तिथे 'गर्व' म्हणून राहू नका . ("जिथे तुमचं अस्तित्व उपयोगापुरतं आहे, तिथे तुम्ही अभिमानाने जगू नका… कारण तेथे राहणं गर्व नसतो, तो अपमान असतो.") एक सत्यकथा आठवते. मृणालिनी – अत्यंत गुणी, सहृदय, कष्टाळू शिक्षक. एका नामांकित शाळेत ती नोकरी करत होती....

  "खरेपणाचा परीघ" ✍️ सुनिलदत कुलकर्णी, जेजुरी  आपण सगळेच आपल्या आयुष्यात नाती जपतो, मैत्री टिकवतो, सौहार्द राखतो… पण हे सगळं बहुतांश वेळा "आम्हाला काहीतरी मिळवायचं आहे" या हेतूने नकळत रंगवलेलं असतं. कुणीतरी आपल्या कामाचा, भविष्याचा, यशाचा एक संभाव्य टप्पा असतो आणि म्हणून आपण त्याच्या आजूबाजूला आदराने, आपुलकीने फिरत राहतो. मात्र खरी कसोटी असते ती अशा व्यक्तीसमोर, जी आपल्यासाठी काहीही करू शकत नाही—न पैसा, न सल्ला, न पद, न मदत. अशा वेळी आपण तिच्याशी कसे वागतो, हाच आपला खरा स्वभाव , खरी संस्कृती , आणि खरा माणूसपणा दर्शवतो. एकदा पुण्याच्या स्टेशनवर रात्री गाडीची वाट पाहत बसलो होतो. गारठा होता, वेळ अनियमित होती आणि प्लॅटफॉर्मवरचा कोलाहल हळूहळू निवत चाललेला. माझ्या समोर एक वृद्ध बाई बसल्या होत्या — कपड्यांवर ओढणीचा चट्टा, पायात फाटलेले चप्पल, डोळ्यात अनोळखी भय. त्यांच्याकडे कुणाचंच लक्ष नव्हतं. खूप वेळ त्या तिथंच बसून होत्या. मी थोडा पुढे सरकलो, गाठलं त्यांना. "आई, कुठं जायचं आहे तुम्हाला?" त्या थोडा वेळ गप्प राहिल्या. मग हळूच बोलल्या — " मुलगा पु...

पावलांनी चाललेली श्रद्धा…  ✍️  ललित लेख पावसाच्या हलक्या सरी, मातीचा मंद सुगंध, ढगांनी झाकोळलेलं आभाळ आणि त्यात विठुरायाच्या गजराने निनादत चाललेली पावलं… आषाढी वारी ही केवळ परंपरा नाही. ती आपल्या सांस्कृतिक जडणघडणीतील एक जिवंत श्वास आहे. आणि तो श्वास घेताना चाललेलं प्रत्येक पाऊल म्हणजे एक जप, एक ध्यान, एक तपच. यंदा  झेंडेवाडी ते सासवड  या सुमारे  साडेआठ किलोमीटर चा टप्पा पार करताना माझ्या पावलांना नुसतं चालावं लागलं नाही, तर भावनांच्या ओघात वाहून जावं लागलं. या आधी 2022 मध्ये 40 किलोमीटर, 2023 मध्ये 32 किलोमीटरचा प्रवास केला होता. 2024 मध्ये मात्र सबस्टेशनमध्ये आयसीटीच्या हॉटस्पॉटने अडवणूक केली. पण यंदा 2025 मध्ये, पुन्हा एकदा तीच वाट, तीच ऊर्जा, तोच ठेका, आणि तेच अंतःकरणातलं ओलेपण… वारी म्हणजे चालणं, पण केवळ शरीराने नाही… मनानं, भावनेनं, श्रद्धेने चालणं. "चालताना थांबायचं नाही आणि थांबत थांबत चालायचं नाही." ही वारीची शिकवण केवळ पावलांची नाही, ती जीवनाचीही आहे. चालण्याचा वेग कितीही संथ असो, सातत्य असेल तर कोणतीही पायवाट पार होतेच. वारीत चालताना वाटेत भेटतो एक गा...

  *वेळ* "अवेळी वेळ जेव्हा येते तेव्हा वेळ देत नाही वेळोवेळी वेळेचा खेळ सुचू देत नाही वेळ की अवेळ याचा खेळ फक्त काळ ठरवतो आयुष्य सुखाचे व्हावे म्हणून माणूस फक्त माळ जपतो" - *"रूपालीच्या रेखांकनातून"* (रूपाली पाठक, सहाय्यक अभियंता, ALDC, अंबाझरी) रूपाली पाठक यांच्या "*रूपालीच्या रेखांकनातून*" या रचना संग्रहातील *वेळ* या कवितेच्या प्रत्येक ओळीत, वेळेची नजाकत आणि काळाची करडी नजर, छाया झळकते—जणू रूपाली पाठक यांनी शब्दांच्या धाग्यातून काळाचं वस्त्र विणलंय. "अवेळी वेळ जेव्हा येते" – इथे ‘अवेळी’ हा शब्द केवळ क्षणाचा उल्लेख करत नाही, तो नशिबाच्या चुकलेल्या संधीचा हुंकार आहे. अवेळी आलेली वेळ म्हणजे आपलं अजाणपण, अपूर्ण तयारी, आणि हतबलतेची एक गूढ आठवण. "वेळोवेळी वेळेचा खेळ सुचू देत नाही" – ही ओळ एक विचित्र विडंबन आहे. वेळ आहे, क्षण आहेत, पण त्या क्षणांतून काही घडण्याची प्रेरणा नाही, दिशा नाही. जणू वेळ डोळ्यांसमोरून जातेय, पण ती आपल्यासाठी थांबत नाही – ही एक असहाय अनुभूती इथे मनावर गारुड करते. "वेळ की अवेळ याचा खेळ फक्त काळ ठर...