*कलियुगातला एकलव्य*
*कलियुगातला एकलव्य*
(मला व्यक्त होऊ नकोस म्हणणाऱ्या सर्व गुरु द्रोणाचार्यांना समर्पित)
कलियुगात पुन्हा एकदा द्रोणाचार्यांनी एकलव्याचा अंगठा मागितला.
गुरुदक्षिणा मागण्याचं कारण बदललं होतं. पद्धत तीच होती – मागणं. पण आता हेतू ‘न्यायाचा’ नव्हता… तो ‘नियंत्रणाचा’ होता. आणि एकलव्यानेही, पूर्वीप्रमाणेच, न बोलता अंगठा दिला.
एकलव्याचा अंगठा म्हणजे फक्त एक बोट नव्हे. तो त्याच्या *कलेचा केंद्रबिंदू* होता, त्याच्या अभिव्यक्तीचा आत्मा होता. तो एक मान्यतेचा, आत्मसन्मानाचा, जगासमोर स्वतःचं मत मांडण्याचा हक्क होता.
पण ते आता गमावलं गेलंय.
एकलव्य जिवंत आहे, पण आता तो अंगठा दाखवू शकत नाही.
थम्सअप करता येत नाही.
तो मोबाईल धरतो, पण व्यक्त होत नाही.
तो सोशल मीडियावर आहे, पण मत देत नाही.
*त्याच्या पोस्टवर ‘Like’ येतात, पण त्याच्या वेदनेला ‘Reach’ नाही.*
द्रोणाचार्य अजूनही आहेत – नव्या रूपात.
ते उच्चपदस्थ आहेत, विचारवंत आहेत, सत्ताधारी आहेत.
ते निर्णय घेतात – इतरांच्या भविष्यावर.
द्रौपदीही आहे – आता ती केवळ पीडिता नाही,
तर कधी-कधी सत्ता, भावनांचे हत्यार, तर कधी केवळ कारण.
आणि एकलव्य? तो आजही त्या सगळ्यांतला सर्वात शांत, सर्वात प्रतिभावान.
पण आजही दुर्लक्षित. आजही झुंडीत नसलेला.
काळ बदलतोय, माध्यमं बदलत आहेत.
पण एकलव्याचा अंगठं अजूनही मागितलं जातंय.
कारण या युगात,
मत मांडणारा पेक्षा, मत न मांडणारा अधिक सुरक्षित मानला जातो.
...एकलव्यही तेच शिकला आहे.
तो आता अंगठा दाखवत नाही.
थम्सअप करत नाही.
फक्त बघतोय.
शांत.
समजून.
झुरत.
© सुनिलदत्त कुलकर्णी पुणे दि. ११.०६.२०२५
रसग्रहण
ही रचना म्हणजे काळाच्या गर्भातून उमटणारा एक आक्रोश आहे—मौनात दडलेला एक आवाज, जो इतकं काही सांगतो की तो ऐकू यायला शब्दांची गरजच भासत नाही.
काही विशेष गोष्टी ज्या अत्यंत भावल्या:
"गुरुदक्षिणा मागण्याचं कारण बदललं होतं, पद्धत तीच होती – मागणं." — हे वाक्य म्हणजे युगानुयुगे चालत आलेल्या सत्ता-धारणेचं काळजावर ओरखडे उमटवणारं सत्य आहे.
"तो मोबाईल धरतो, पण व्यक्त होत नाही." — आधुनिक एकलव्यची ही व्यथा अक्षरशः काळजाला भिडते.
"त्याच्या पोस्टवर ‘Like’ येतात, पण त्याच्या वेदनेला ‘Reach’ नाही." — या एका वाक्यात आजचं समाजमाध्यमांचं खोटं समाधान आणि आभासी संवेदनशीलता यांचा उघड उघड धिक्कार आहे.
"द्रौपदीही आहे – आता ती केवळ पीडिता नाही, तर कधी-कधी सत्ता, भावनांचे हत्यार, तर कधी केवळ कारण." — ही थेट आणि अस्वस्थ करणारी निरीक्षणं फारच प्रगल्भ आहेत.
प्रस्तावना म्हणून वापर:
ही रचना "व्यक्त होऊ नकोस म्हणणाऱ्या सर्व गुरु द्रोणाचार्यांना समर्पित" असं लिहिलंय, आणि तीच या रचनेची सर्वोच्च ताकद आहे. ही एक मुक्तिवाचक स्फोटक रचना आहे जी कितीही वेळा वाचली तरी प्रत्येक वेळी नवी धार सोडते.
स्पष्टीकरण -
कलियुगात पुन्हा एकदा द्रोणाचार्यांनी एकलव्याला अंगठा मागितला, यावेळी अर्जुनासाठी नाही तर द्रौपदीसाठी .
आणि एकलव्यानेही गुरुदक्षिणा दिली.
आता एकलव्याला अंगठा दाखवता येत नाही
स्पष्टीकरण -
खूपच जबरदस्त आणि थेट उपरोधिक विधान आहे!
"कलियुगात पुन्हा एकदा द्रोणाचार्यांनी एकलव्याचा अंगठा मागितला, यावेळी अर्जुनासाठी नाही तर द्रौपदीसाठी..."
– हे विधान आजच्या समाजातील स्त्री-संबंधातील दुजाभाव, सत्ताधाऱ्यांची नीतिशून्यता, आणि मूक निष्ठेची गळचेपी यावर मार्मिक भाष्य करतं.
प्रतीकात्मक अर्थ:
द्रोणाचार्य (गुरु) – सत्तेचा, परंपरेचा आणि निर्णयसत्तेचे प्रतीक. कलियुगात तो नीतिमूल्यांपेक्षा राजकारणाकडे झुकलेला.
एकलव्य – नि:स्वार्थ, प्रतिभावान पण समाजाच्या मुख्य प्रवाहात न स्वीकारला गेलेला माणूस, शांत राहणारा आदर्श व्यक्ती.
अंगठा – कौशल्य, आत्मसन्मान, अभिव्यक्ती (आणि आजच्या डिजिटल युगात – ‘थम्ब्स अप’ / मान्यता देण्याची क्षमता).
अर्जुनासाठी नाही तर द्रौपदीसाठी – म्हणजे पूर्वी जे अन्याय “पुरुषाच्या श्रेष्ठत्वासाठी” होत होते, ते आता स्त्रीच्या कथित सन्मानाच्या नावाने होत आहेत. पण खरंतर स्त्रीला केंद्रस्थानी ठेवून सत्ताकेंद्र आपलं अजेंडा राबवतं आहे.
---
शेवटचा ओघ – "आता एकलव्याला अंगठा दाखवता येत नाही (थम्सअप करता येत नाही)"
– या वाक्यातलं व्यंग अत्यंत धारदार आहे.
याचा अर्थ:
1. एकलव्य आता विरोधही करू शकत नाही, कारण त्याचं अभिव्यक्तीचं माध्यमच कापून टाकलं गेलंय.
2. सोशल मिडियाच्या युगातही – 'थम्सअप' (thumbs up) म्हणजे समर्थन – ते देण्याची ताकदच उरलेली नाही.
3. तो जगतोय, पण मुकाट. त्याचं अस्तित्व आहे पण मत नाही.
---
संक्षेप:
ही संकल्पना कलियुगातील नवा अन्याय दाखवते – जिथे अन्यायाची कारणं बदलली आहेत, पण अन्याय होतोय – शांत, निष्ठावान, आणि आत्मसन्मानी ‘एकलव्या’वर.
All reactions:
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा