८८ लाख रुपयांची आशा

पंख पसरवायचे होते, पण लोखंडी कडी आली – H1B व्हिसाची किंमत आणि भारतीय तरुणाईच्या अधांतरी स्वप्नांची कहाणी

✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी

भारतीय तरुणाईसाठी अमेरिकेचा H1B व्हिसा म्हणजे केवळ परदेशी नोकरीचं तिकीट नव्हे, तर जगण्याला नवा अर्थ देणारी सुवर्णसंधी. लहानशा शहरातल्या घरगुती चुलीवरच्या भाकरीच्या वासातून बाहेर पडून, जागतिक मंचावर स्वतःचा ठसा उमटवण्याचं स्वप्न—हेच या व्हिसाच्या कागदोपत्रीत दडलेलं असतं.

बापाच्या खरखरीत हातांवर अजूनही बैलजोडीचा वास असतो, तर मुलगी रात्रीचा अंधार गिळून, कोडिंगच्या उजेडात भवितव्य विणत असते. या दोघांसाठी H1B म्हणजे आशेचा किरण, आत्मविश्वासाचं बळ, आणि संपूर्ण कुटुंबाला उजळवणारा दीप.

पण आता या स्वप्नांना अमेरिकेने तब्बल एक लाख डॉलरचा दर लावला आहे—म्हणजे सुमारे ८८ लाख रुपये. हा आकडा म्हणजे केवळ पैशांची बेरीज नव्हे, तर अनेक आयुष्यांच्या आकांक्षांवर आखलेली कठोर मर्यादा.

कल्पना करा—पुण्यातील ओंकार. दहा वर्षांच्या प्रामाणिक अभ्यासानंतर, इंजिनिअरिंगमध्ये चमक दाखवत त्याने अमेरिकन कंपनीकडून ऑफर लेटर मिळवलं. घरात उत्सव; आईच्या केसांत गजरा, वडिलांच्या डोळ्यांत अभिमान. पण अचानक बातमी येते—व्हिसाची फी आता ८८ लाख! कंपनीला हा खर्च झेपत नाही. आणि ओंकारच्या स्वप्नांचा चुराडा, एका रात्रीत.

हा फक्त एका मुलाचा नाही, तर हजारो ओंकारांचा आक्रोश आहे. आकड्यांच्या पलीकडचा हा संघर्ष—जिथे गणित पैशाचं असतं, पण हिशेब मोडतो मनांचा.

हो, संधीचे दरवाजे बंद झाले तरी जग थांबत नाही. कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया, युरोप उघड्या बाहूंनी बोलावत आहेत. कदाचित याच निमित्ताने भारतालाही "reverse migration" चं वरदान मिळेल. कुशल हात, तेजस्वी मेंदू—जेथे जन्मले तिथेच राहतील. देशाच्या मातीला त्यांचं परतणं नवं बळ देईल.

पण प्रश्न असा की—ज्यांनी वर्षानुवर्षं अमेरिकेच्या स्वप्नासाठी परिश्रम केले, त्यांचं काय? पंख पसरवायला सज्ज झालेल्या हजारो तरुणांसमोर जेव्हा लोखंडी कडी लावली जाते, तेव्हा त्या कड्याचा आवाज केवळ दारात नाही, तर त्यांच्या हृदयात घुमतो.

H1B आता सर्वांसाठी राहणार नाही. तो केवळ निवडक, अत्यंत कुशल थोडक्या मंडळींसाठीच असेल. बाकीच्यांसाठी उरणार फक्त—तुटलेल्या आशा, पुसट झालेलं हास्य, आणि "कदाचित उद्या" या आभासी वचनाचा आधार.

स्वप्नं जेव्हा मोजून विकली जातात, तेव्हा जीवनाचा हिशेब केवळ रुपयांत होत नाही; तो मोडतो मनांत, जळतो आशांत, आणि काळाच्या लेख्यात अनेक ओंकारांचं भविष्य अधांतरी राहून जातं.