व्यवस्थेतील असंवेदनशीलता
व्यवस्थेतील असंवेदनशीलता
✍️सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी
“नियमांच्या छायेत माणूस हरवतो, आणि उरते फक्त एक थंड सही.”
कधी कधी आपण ज्या व्यवस्थेवर श्रद्धा ठेवतो —
ती व्यवस्थाच आपल्याला फाईल बनवून टाकते.
माणूस जिवंत असतो,
पण त्याचं अस्तित्व एखाद्या सही शिक्क्याच्या प्रतीक्षेत गोठलेलं असतं.
त्याच्या श्वासालाही प्रक्रिया क्रमांक असतो,
त्याच्या भावनांनाही मंजुरी लागते.
आणि शेवटी —
त्याचं आयुष्य एका “प्रलंबित” टिपणीखाली लटकलेलं दिसतं.
कधी कधी आयुष्याची सर्वात मोठी चूक म्हणजे —
आपण नियमांवर विश्वास ठेवतो.
आपण समजतो — प्रामाणिकपणा पुरावा आहे,
मेहनत हे शिफारसपत्र आहे,
आणि सचोटीला न्याय मिळतो.
पण मग अचानक कुठून तरी एक बदलीची फाईल येते.
त्या फाईलच्या कोपऱ्यात शेवटी तुमचं नाव असतं —
पण त्याचं नशीब कुणाच्या सहीवर अडलेलं असतं.
“कागद अपूर्ण आहेत,”
असं एक वाक्य वरून येतं,
आणि त्या एका वाक्याने
संपूर्ण आयुष्याच्या श्रमांना
‘प्रलंबित’ अशी शिक्कामोर्तब शिक्षा मिळते.
तिथं माणूस राहत नाही — फक्त प्रक्रिया राहते.
तिथं हृदय राहत नाही — फक्त दस्तऐवज राहतात.
आणि तिथं भावना नाहीशा होतात — फक्त मंजुरी शिल्लक राहते.
⚡ उदाहरण
एका ज्येष्ठ अभियंत्याची गोष्ट.
तो आयुष्यभर अंधाराशी लढला.
वादळात, पावसात, विजेच्या गडगडाटात उभा राहिला.
तो म्हणायचा —
“माझ्या तारा फक्त वीज वाहून नेत नाहीत, त्या विश्वास नेतात.”
पण निवृत्तीच्या अगोदर,
एका चुकीच्या नोंदीमुळे
त्याचं नाव बदलीच्या यादीतून पुसलं गेलं.
कोणी विचारलंही नाही.
कारण सिस्टीमला माणसाचं मन वाचता येत नाही —
ती फक्त रेकॉर्ड वाचते.
तो माणूस शांत झाला…
त्याच्या डोळ्यातील प्रकाश मंदावला,
जसा त्याने आयुष्यभर जपला होता.
त्याचं दुःख शब्दांत नव्हतं —
ते फाईलच्या धुळीत लिहिलेलं होतं.
ही व्यवस्था म्हणजे एक यंत्र —
तिच्या पोटात आपण घाम ओततो,
ती फक्त म्हणते — “स्वीकारलेलं.”
पण कधीच म्हणत नाही — “समजलेलं.”
न्याय हा नियमांनी होत नाही,
तो संवेदनांनी होतो.
पण संवेदना आता व्यवस्थेच्या शब्दकोशातच उरल्या नाहीत.
त्या कुठेतरी एका परिपत्रकाच्या उपकथेत,
एखाद्या नोंदवहीच्या पानात,
किंवा एखाद्या थंड ई-मेलच्या ओळीत दफन झाल्या आहेत.
कधी कधी वाटतं —
व्यवस्था बदलत नाही, पण माणूस बदलतो.
तो शिकतो —
आता विश्वास नव्हे, पुरावा लागतो.
आता कष्ट नव्हे, ओळख लागते.
आणि आपण सगळेच कुठेतरी फाईलच्या कोपऱ्यात जगतोय,
फरक फक्त एवढाच —
कोणाच्या नावावर शिक्का लागलाय,
आणि कोणाचं नाव अजूनही ‘प्रलंबित’ आहे.
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा